“સવિતાબેન આબેડકર યોજના 2025”

“સવિતાબેન આબેડકર યોજના એ ગુજરાત સરકારની ખાસ મહિલાઓ માટેની સહાય યોજના છે, જે મહિલાઓને આત્મનિર્ભર બનવા માટે આર્થિક સહાય અને સાધન મળવા માટે રચાઈ છે. લાયકાત, અરજી પ્રક્રિયા અને ફોર્મ વિશે વધુ જાણો.”

“સવિતાબેન આબેડકર મહિલા કલ્યાણ યોજના: આત્મનિર્ભર બનવા માર્ગે એક પગથિયું”

1.પ્રસ્તાવના

ભારતનું સમાજ જૂના રૂઢિમાં બંધાયેલું છે — ખાસ કરીને “જાતિ” તરફ. જેમ કે સમય જતો જાય છે, સમાજમાં પરિવર્તન આવે છે, કેટલાક ભરતી અવરોધોને તોડવાનો પ્રયત્ન થાય છે. એક એવું સર્જનકારી અને આશાસ્પદ પ્રયત્ન છે — ડૉ. સવિતાબેન આંબેડકર આંતરજાતિય લગ્ન સહાય યોજના (Dr. Savitaben Ambedkar Inter‑Caste Marriage Assistance Scheme) — જે ઉપરાંત સહાય માત્ર આર્થિક નહીં, પણ સામાજિક સંદેશ પણ આપે છે: “મિક્સ ઇન, ભેદભાવથી બહાર આવો, સમાનતા તરફ વધો.”

સવિતાબેન આબેડકર યોજના ગુજરાતમાં ખાસ ધ્યાને લેવાઈ છે, અને 2025 સુધી તેનો (overview) જરૂરી છે — કેમ, કોણ, કેવી રીતે અને કેવો લાભ મળે તે — આવો, આખું વિગતે સમજીએ.

2.પૃષ્ઠભૂમિ

ભારતમાં જાતિવ્યવસ્થા દેશભરમાં વરસોથી ફેલાયેલી છે. આ માળખું સમાજમાં અસમાનતા, અસ્વીકૃતિ, અન્યાય ઉભા કરે છે. એક વ્યક્તિ તો પોતાના પ્રેમ માટે “જાતિ” વૃત્તિને આધાર બનાવવી પડે — એટલું જ નહીં, અનેક વખત પરિવાર, સમાજ દબાણ, ધમકીઓ ઝેલવી પડે છે.

જાતિવ્યવસ્થાને(સવિતાબેન આબેડકર યોજના) પડકાર આપવા માટે, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ વિવિધ પગલાં લીધા છે — આરક્ષણ, સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ, મહિલાઓ માટે વિશેષ યોજનાઓ — પણ “લગ્ન” એ એક એવું ક્ષેત્ર છે જ્યાં લોકો “પ્રેમ”, “સ્વીકાર”, “સમાજની મર્યાદા” — બધું સરખડીને ચાલે છે.

આવી “આંતરજાતિય લગ્ન સહાય” યોજના અગત્યની બની છે — કારણ કે:

• તે માત્ર દંપતીઓને સહાય નથી આપતી, પણ સંદેશ આપે છે — સમાજમાં ભેદભાવ હજી સક્રિય છે, પરંતુ સરકારનું સહારો છે.
• લોકો એવા નિર્ણય લેવાને તૈયાર બનશે જ્યારે “અર્થિક” દબાણ ઓછુ હોય.
• લોકો કેવળ “કાનૂની” રીતે તેમના લગ્ન નોંધાવે — ખાનગી, છુપાઈલાં નહીં — અને કારણે સમાજમાં સ્વીકાર વધે.

આ રીતે, સવિતાબેન આબેડકર યોજના એ એક પ્રકારની “પોઝિટિવ ઇનસેન્ટિવ” છે — જેથી જે જમવાનું એવું પગલું લીધું તે માત્ર “વાહ, બહાદુર” નહીં, પણ “સરકાર માન્ય” બને.

3.વિશેષતાઓ અને લાભ

3.1. સહાય રકમ

• કુલ સહાય રકમ ₹2,50,000 છે.
• આમાં:
• ₹1,00,000 ઘેરલૂ ખર્ચ (જેમ કે ઘરગથ્થુ ઉપકરણો, ફર્નિચર, રસોડું, બેટરી, ફ્રિજ, વોશિંગ મશીન) વગેરે માટે.
• ₹1,50,000 રાષ્ટ્રીય બચત પત્રો (National Savings Certificates) માં, દાંપત્ય જોડાં નામે.
  નોંધ: ઘણી ખબરો (જેમ ગુજરાતનું OneIndia) જણાવે છે કે “₹2,50,000” ની માહિતી તાજેતરમાં અપડેટ થયેલી છે.

3.2. સહાય વિતરણ પ્રક્રિયા

• ઘરગથ્થુ ખર્ચ માટેની રકમ (₹1,00,000) મે લગત (immediately) આપી શકાય છે.
• 1,50,000 રાષ્ટ્રીય બચત પત્રો રૂપે, જોડાં નામે (joint name) મૂકવામાં આવશે, જે સમયસર/intermediate સમયની માસિક વ્યાજ સહિત પાછી લેવામાં આવશે.
• કેટલીક યોજનાઓમાં, રોકાણને નિર્ધારિત સમય (અહીં 8 વર્ષ) સુધી રોકવું જોઈએ — જેથી દંપતીનું સંકલન રહે અને દુરગટના પ્રવાહણ રોકાય.

3.3. લાભ

પાટણ જિલ્લામાં 10 લાભાર્થી દંપતીઓને ₹10 લાખ અને National Saving Certificates વિતરણ કરાયા — દર બન્ને દંપતીને સરેરાશ ₹1,00,000 + બચત પત્રો મળે તે રીતે.(સવિતાબેન આબેડકર યોજના)

4.પાત્રતા માપદંડ

આપણને બહુ ચોક્કસ રીતે જોઈએ છે — કઈ શરતો પૂરી કરવાની છે, જેથી કોઈ ફસાવટ ન થાય.

શરત	વિગતો
રહેવાશ / વતન	એક જીવનસાથી (પતિ કે પત્ની) ગુજરાતનો વતની હોવો જોઈએ.
જાતિ સંયોજન	એક પક્ષ અનુસૂચિત જાતિ (SC) માં હોવું જોઈએ, અને અન્ય પક્ષ “SC સિવાય” હોવી જોઈએ (જાતિ ભેદમાં હોવું જોઈએ).
લગ્ન નોંધણી	લગ્ન કાનૂન અનુસાર (Hindu Marriage Act 1955 અથવા સમકક્ષ કાયદાકીય રૂપ) નોંધાયેલી હોવી જોઈએ.(Marriage Certificate)
અરજી સમય	લગ્ન બાદ 2 વર્ષની અંદર અરજી કરવી જોઈએ.
પુર્ણવિવાહ / પ્રથમ લગ્ન	અરજી માત્ર પ્રથમ લગ્ન માટે માન્ય (અગાઉ લગ્ન થઇ ચૂકેલા દંપતિઓને વિવાદ હોઈ શકે).
ઉંમર મર્યાદા	સામાન્ય તો પુરુષ માટે 21 વર્ષથી નીચે નહીં અને સ્ત્રી માટે 18 વર્ષથી નીચે નહીં હોવી જોઈએ.
પિતા / માતાનું નિવાસ	બંને પક્ષના માતાપિતાએ ગુજરાતમાં ઓછા સે 5 વર્ષ નિવાસ કરવો જોઈએ.( વીજ બીલ, જોખમી લીઝ એગ્રીમેન્ટ, બહેન પસંદ પુરાવો)
અવનવી / વિધવા / વિધુર	જો દંપતિ વિધવા કે વિધુર છે અને બાળક ન હોય, તો પણ તેમની ફરી લગ્ન માટે અરજી ચાલશે.
આવક મર્યાદા	સામાન્ય રીતે આવક મર્યાદા લાગુ નથી.
આધિક દસ્તાવેજ / દાવો	SC પ્રમાણપત્ર, આધાર, નિવાસ પુરાવો, પહેલી પત્રિકા, લગ્ન નોંધતર, બેંક ખાતાની વિગતો, વગેરે.

નોંધ: કેટલીક વેબસાઇટો વધુ શરતો કે આવક મર્યાદા પણ જણાવે છે, પરંતુ તે સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં સ્પષ્ટ નથી. (ઉદાહરણરૂપ: કેટલીક જગ્યાએ ‘અનુકૂળ આવક’ વિશે માહિતી).(સવિતાબેન આબેડકર યોજના)

5.અરજી પ્રક્રિયા (How to Apply)

સવિતાબેન આબેડકર યોજના “ડિજિટલ પહેલી” છે — મોટા ભાગની પ્રક્રિયા ઓનલાઈન જ કરવામાં આવે છે. નીચે સ્ટેપબાયસ્ટેપ માર્ગદર્શિકા.(સવિતાબેન આબેડકર યોજના)

પગલું	પ્રક્રિયા / ક્રિયા	ટિપ્પણી / નોંધ
પગલુ ૧	e‑Samaj Kalyan / socal welfare portal ખોલો	અરજીઓ માટે સામાન્ય રીતે ગુજરાત સરકારનું “e-Samaj Kalyan” પોર્ટલ ઉપયોગ થાય છે.
પગલુ ૨	નવું રજીસ્ટ્રેશન (New Registration / Sign Up)	જો તમે પહેલાથી પોર્ટલ પર નોંધાયેલા না હો, તો “New User / Register” વિકલ્પ પસંદ કરો.
પગલુ ૩	લોગિન / પ્રોફાઇલ દાખલ કરો	નોંધણી પછી યુઝર ID / પાસવર્ડથી લોગિન કરો. સરળ એપ્લિકેશન માટે તમારી પ્રોફાઈલ (વ્યક્તિગત માહિતી, સરનામું, સંપર્ક, આધાર, વગેરે) પૂરી કરો.
પગલુ ૪	યોજનાનો વિકલ્પ પસંદ કરો	“Inter Caste Marriage Assistance Scheme / Dr. Savitaben Ambedkar Marriage Assistance” યોજના પસંદ કરો.
પગલુ ૫	અરજી ફોર્મ ભરો	જરૂરી વિગતો ભરવી — નામ, પિતા/માતા નામ, જન્મ તારીખ, સરનામું, જાતિ, લગ્ન તારીખ, વગેરે.
પગલુ ૬	જરૂરી દસ્તાવેજો અપલોડ કરો	સામાન્ય રીતે નીચેના દસ્તાવેજોની આવશ્યકતા હોય શકે છે: • લગ્ન નોંધણી પ્રમાણપત્ર (Marriage Certificate) • જાતિ પ્રમાણપત્ર (SC Certificate ઇત્યાદि) • નિવાસ પુરાવો (વીજ બીલ, આદેશ, ખેતી-પત્ર, આવાસનામું) • આવક/તમામ આર્થિક વિગતો, જો યોજનામાં આવક મર્યાદા હોય • બેંક ખાતાની વિગતો / ચેક / પાસબુકનું પ્રથમ પાનું • પહેલી લગ્ન હોવાની ઘોષણા / અફિડેવિટ (First Marriage declaration) • ફોટો / ઓળખપત્ર • અન્ય આધારભૂત દસ્તાવેજોની નકલ
પગલુ ૭	નિયમો / શરતો સ્વીকারો	અરજી ફોર્મમાં “Terms & Conditions” વિભાગ હોય શકે છે — તેનો સ્વીકાર (checkbox) કરવા આવશ્યક છે.
પગલુ ૮	અરજી સબમિટ કરો	ફોર્મ અને દસ્તાવેજો ચકાસ્યા પછી “Submit” બટન ક્લિક કરો.
પગલુ ૯	અપલોડ થયેલી ફોર્મ પ્રિન્ટ કરો / ક્યુઆર કોડ / અરજી નંબર સંગ્રહો	અરજીના પછીનું સ્ટેટ્સ જાણવા માટે અરજી નંબર/QR માહિતી જાળવો.
પગલુ ૧૦	અરજી સ્ટેટસ ચકાસો	પોર્ટલ પર “Application Status / Check Status” વિકલ્પથી સ્થાનિક સ્ટેટસ તપાસો — મંજૂર કે કોઈ દસ્તાવેજ કમી છે.
પગલુ ૧૧	ચકાસણી / વેરિફિકેશન	સરકારી અધિકારી/જિલ્લા પદાધિકારીઓ તમારી અરજી, દસ્તાવેજો ચકાસ કરશે. જો કશું ખોટું હોય તો સુધારવાની સૂચના આપો.
પગલુ ૧૨	લાભ પ્રાપ્ત કરો	અરજી મંજૂર કરાયા પછી, ₹1,00,000 (ઘરગથ્થુ ખર્ચ માટે) તરત જ ચુકવાશે, અને ₹1,50,000 National Savings Certificates રૂપે “જોડાં નામે” રોકાણ કરવામાં આવશે — તે બાદ સમયગાળા પૂર્ણ થતાં түгел વ્યાજ સહિત પાછા મળશે.

6.ફાયદા

6.1. નાણાકીય સુરક્ષા

લગ્ન પછી સમય એ સૌથી ભાષાનું બહેતર સમય હોય છે — ઘર સ્થાપન, ફર્નિચર, ઘરગથ્થુ સાધનો, જીવન જરૂરિયાતો — કેટલીક વખત આ મુખ્ય ખર્ચ આવે છે. ₹1,00,000 ની સહાય દંપતીને શરૂઆતમાં સહારો આપે છે. NCR ની પણ “લાંબા ગાળાના રોકાણ”નો લાભ આપે છે.(સવિતાબેન આબેડકર યોજના)

6.2સમાજમાં સ્વીકાર ઘટાડવો

જ્યારે સરકાર એવી (સવિતાબેન આબેડકર યોજના)પ્રચાર કરે છે, ત્યારે “અસ્વીકૃતિ નિવારણનો સંદેશ” જાડે — “આ પ્રકારની લગ્નને રાજકારણ / પબ્લિક સહારો છે”. આ સહિયારા દંપતીઓને સામૂહિક માન્યતા મળે છે.

6.3. કાનૂની / ન્યાયિક આધાર

લગ્ન નોંધતર, દાવાઓ, અરેસ્ટ / દબાણનો સામનો — એવી સ્થિતિઓમાં સરકાર પાસેથી “હક” જુએ. તે એક પ્રકારનું “સुरક્ષા જાળ” છે, કે “નિયાદ” તંત્ર સમર્થન આપશે.

6.4. સમાનતા તરફ એક પગલુ

વધુમાં, આ તકો “જીવન સક્ષમ સમુદાય” બનાવવા, સમાજના વિવિધ પ્રજા વચ્ચે મેલજોલ વધારવા, ભેદભાવ ટૂંકો બનાવવા — સર્વ સમાનતા તરફ એક સંકેત છે.(સવિતાબેન આબેડકર યોજના)

7.સમસ્યાઓ

• માહિતીની અછત
• દસ્તાવેજ ચકાસણી વિલંબ
• કૌટુંબિક / સામાજિક દબાણ
• નાણાકીય સંચાલન
• અપડેટ અને ગવમેન્ટની નિષ્ઠા

8.પ્રશ્નો (FAQ)

1. ડૉ. સવિતાબેન આંબેડકર યોજના શું છે?

ઉત્તર: આંતરજાતિય લગ્ન માટેની સહાય યોજના છે, જેમાં જો દંપતી પૈકી એક અનુસૂચિત જાતિ (SC)નો હોય અને બીજું અન્ય જાતિનું હોય, તો સરકાર લગ્નના પીછેહઠે તેમને ₹2,50,000 ની નાણાકીય સહાય આપે છે.

2. સવિતાબેન આબેડકર યોજના કઈ રીતે મદદ કરે છે?

ઉત્તર:આ યોજના દંપતીને સામાજિક સમાનતા તરફ પ્રોત્સાહન આપે છે અને તેમને શરૂઆતી ઘરની જરૂરિયાતો માટે નાણાકીય સહારો આપે છે.

• ₹1,00,000 – ઘર ઉપકરણો માટે કેશ સહાય
• ₹1,50,000 – નેશનલ સેવિંગ સર્ટિફિકેટ (NSC) રૂપે રોકાણ

3. સવિતાબેન આબેડકર યોજના સહાય માટે કોણ અરજી કરી શકે?

ઉત્તર:

• પતિ કે પત્ની પૈકી ઓછામાં ઓછો એક વ્યક્તિ SC (અનુસૂચિત જાતિ)નો હોવો જોઈએ
• લગ્ન કાનૂની રીતે નોંધાયેલા હોવા જોઈએ
• દંપતી પૈકી એક વ્યક્તિ ગુજરાતનો રહેવાસી હોવો જોઈએ
• લગ્ન પછી 2 વર્ષની અંદર અરજી કરવી જોઈએ
• દંપતી માટે આ પહેલું લગ્ન હોવું જોઈએ

4. હું ક્યાં અરજી કરી શકું?

ઉત્તર:તમે https://esamajkalyan.gujarat.gov.in પોર્ટલ પર ઓનલાઈન અરજી કરી શકો છો.

5. મને ક્યાં દસ્તાવેજોની જરૂર પડશે?

ઉત્તર:

• અરજીકર્તાનું આધાર કાર્ડ
• લગ્ન નોંધણી પ્રમાણપત્ર
• SC Caste Certificate
• રહેઠાણ પુરાવો
• બેંક ખાતાની વિગત / ચેક
• પહેલી લગ્ન હોવાનો હલફનામો (Affidavit)
• પાસપોર્ટ સાઈઝ ફોટો

6. સવિતાબેન આબેડકર યોજના હેઠળ સહાય ક્યારે મળે છે?

ઉત્તર:ફોર્મ સબમિટ થયા પછી અને તમામ દસ્તાવેજોની ચકાસણી પૂર્ણ થયા બાદ, સહાય રકમ તબક્કાવાર મળે છે:

• ₹1,00,000 રોકડ સહાય
• ₹1,50,000 NSC તરીકે સંયુક્ત નામે રોકાણ

7. લગ્ન પહેલાસવિતાબેન આબેડકર યોજના માટે અરજી કરી શકાય?

ઉત્તર:ના. આ સહાય માત્ર લગ્ન બાદ અને કાનૂની રીતે નોંધાયેલા લગ્ન માટે જ માન્ય છે.

8. યોજનાની અરજી માટે કોઈ આવક મર્યાદા છે?

ઉત્તર:બહુજ ખાસ કિસ્સાઓ સિવાય, સામાન્ય રીતે આવક મર્યાદાની શરત નથી. જોકે, અરજી પહેલાં તાજેતરની ગાઈડલાઇન ચકાસવી જોઈએ.

9.લગ્ન વખતે ઉંમર મર્યાદા શું છે?

ઉત્તર:પતિ માટે: 21 વર્ષથી વધુ

પત્ની માટે: 18 વર્ષથી વધુ

10.મારી અરજી ક્યાં સુધીમાં મંજૂર થાય છે?

ઉત્તર:આ વાત વિસ્તાર અને દસ્તાવેજોની પૂર્ણતા પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે 1 થી 3 મહિના લાગી શકે છે.

9.સમાપ્તિ

“ડૉ. સવિતાબેન આંબેડકર આંતરજાતિય લગ્ન સહાય યોજના 2025” એ માત્ર એક યોજના નથી — તે સંદેશ છે: “પ્રેમ, પ્રગતિ, સમાનતા.”

જો લોકો યોગ્ય રીતે જાણું, સરકાર તુરંત જવાબ આપે, દંપતી હિંમતપૂર્વક આગળ વધે — તો “જાતિ જેવી ગીરહ” ધીમે-ધીમે તૂટશે.

Follow Up:-https://esamajkalyan.gujarat.gov.in/

Ambedkar Foundation કેન્દ્રીય વેબસાઇટ – “Dr. Ambedkar Scheme for Social Integration through Inter‑Caste Marriages” (ભારતીય કેન્દ્ર)

ગુજરાત સરકારનું e‑SamajKalyan પોર્ટલ — જુદી જુદી યોજનાઓ માટેનો પોર્ટલ, જેમાં આ યોજના પણ દર્શાવવામાં આવે છે.